Kwaliteitsreeks

Het Steunpunt Opleidingsscholen brengt de Kwaliteitsreeks uit: een serie katernen van experts uit het werkveld over verschillende relevante thema’s voor opleidingsscholen. Deze katernen hebben als doel om de kennis die er is samen te vatten, te bundelen en te delen met de praktijk.

Factsheets

Kernachtig overzicht van de belangrijkste punten van de verschillende thema’s binnen opleiden in de school.

Bekijk factsheets

Verdieping

Diepgaande verkenning van diverse onderwerpen, van werkplekcurriculum tot onderzoekscultuur.

Bekijk katernen

Praktijk In-Zicht

Een illustratie van de praktijk van een
opleidingsschool. Dit kan een voorbeeld, een aanpak of uitwerking zijn.

Bekijk katernen

Filters

Factsheets

Kwaliteitsreeks

Factsheet Praktijkonderzoek

In bijgaand factsheet, vindt u schematisch vormgegeven wat de doelen zijn van praktijkonderzoek en tevens ook welke randvoorwaarden nodig zijn op het gebied van: Eigenaarschap, Leiderschap, Onderzoeksthema en Cultuur.

Kwaliteitsreeks

Factsheet Werkplekcurriculum

Leren op de werkplek is een centraal element binnen opleiden in de school. Ervaringen en onderzoeksresultaten maken echter duidelijk dat werkplekken niet automatisch rijke leeromgevingen zijn. Een werkplekcurriculum is een krachtig ‘instrument’ om het leren op de werkplek en de rijke werkplek-leeromgeving met elkaar te verbinden.

Kwaliteitsreeks

Factsheets Uitbreiding opleidingsplaatsen

Het Steunpunt Opleidingsscholen heeft speciaal voor VO een aantal factsheets ontwikkeld met daarin de belangrijkste punten van de uitbreiding van het aantal opleidingsplaatsen per doelgroep op een rij.

Kwaliteitsreeks

Factsheet HRD

Factsheet van Prof. Dr. Rob Poell (Hoogleraar Personeelsontwikkeling, Tilburg University) over de verbinding van Opleiden in de School met het HRD-beleid van VO-scholen. OidS verbinden met HRD is relevant om ontwikkeldoelen van school en van docenten te kunnen combineren.

Kwaliteitsreeks | Kwaliteitszorgplan

Factsheet Kwaliteitszorg

Kwaliteit en kwaliteitszorg zijn een belangrijk onderdeel en tegelijkertijd een uitdaging voor de (academische) opleidingsscholen. Doel van deze factsheet is een overzicht te geven van wat we uit theorie en praktijk weten over kwaliteit en kwaliteitszorg en dit in samenhang te presenteren. Van: Miranda Timmermans

Verdieping

Kwaliteitsreeks

Scan opleiden in de school

De scan Opleiden in de school is bedoeld voor opleidingsscholen die het opleiden in de school willen benutten om zich te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap, waarin het leren van elkaar gericht op onderwijsverbetering centraal staat. Het instrument is een zelfevaluatie-instrument: scholen kunnen dit instrument zelfstandig gebruiken om de eigen positie te bepalen en acties voor verdere schoolontwikkeling te ondernemen.

Kwaliteitsreeks

Samen onderzoek begeleiden in de AOS

In academische opleidingsscholen voeren studenten hun afstudeeronderzoek uit in de school met het doel daar zelf van te leren en waar mogelijk een bijdrage te leveren aan schoolontwikkeling. Hierbij hebben studenten vaak te maken met onderzoeksbegeleiders vanuit de school en vanuit de lerarenopleiding. In dit katern beschrijven Janneke van der Steen en Helma Oolbekkink-Marchand hoe dit samen begeleiden – en soms ook samen beoordelen – van afstudeeronderzoek in zijn werk gaat en wat hierbij belangrijke aandachtspunten zijn.

Kwaliteitsreeks | VSLS - Samenwerking op inhoudelijke thema's | Samenwerking algemeen

Scan onderzoekscultuur in de school & interventiekaarten

De scan ‘Onderzoekscultuur in de school’ is bedoeld voor scholen die onderzoek in de school willen benutten om zich te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap. Het is een zelfevaluatie-instrument: scholen kunnen dit instrument zelfstandig gebruiken om de eigen positie te bepalen en acties voor verdere schoolontwikkeling te ondernemen. De scan bestaat uit acht aspecten. Per aspect is er een interventiekaart ontwikkeld met interventies om het betreffende aspect te versterken.

Kwaliteitsreeks

Professionele ontwikkeling van leraren in de context van de opleidingsschool

Dit katern legt de verbinding tussen inzichten vanuit het HRM-beleid en de professionele ontwikkeling van leraren gedurende de loopbaan. Het reikt bouwstenen aan waarmee opleidingsscholen een gemeenschappelijke basis kunnen creëren voor ‘een cultuur van leren’. Van: Ton Roelofs.

Kwaliteitsreeks | VSLS - Samenwerking op inhoudelijke thema's | Samenwerking algemeen

Bestuurlijke betrokkenheid versterken

Besturen spelen een belangrijke rol bij het opleiden in de school. De mate waarin besturen verantwoordelijkheid nemen, verschilt sterk. Dit katern, geschreven door Anje Ros en Brigit van Rossum, presenteert een instrument voor samenwerkingsverbanden Opleiden in de school om met de participerende besturen het gesprek aan te gaan over de vraag wie welke rol op welke domeinen vervult. Zowel stuurgroepen van samenwerkingsverbanden als individuele besturen die meer zicht willen krijgen op hun positie in het samenwerkingsverband, kunnen dit instrument gebruiken.

Kwaliteitsreeks

Schoolontwikkeling door praktijkonderzoek

Praktijkonderzoek speelt een steeds belangrijker rol in opleidingsscholen. Dit katern gaat in op de vraag hoe praktijkonderzoek kan bijdragen aan schoolontwikkeling. Er zijn drie belangrijke functies van onderzoek die daarbij een rol spelen: de feedbackfunctie, de ontwerpfunctie en de dialoogfunctie. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

Kwaliteitsreeks

Bruikbare onderzoeksresultaten: feedback door onderzoek

De resultaten van praktijkonderzoek kunnen leiden tot onderwijsverbeteringen in de school. We noemen dit de feedbackfunctie van onderzoek. De auteurs geven in dit katern vijf aanbevelingen waarmee de school kan bevorderen dat de onderzoeksresultaten daadwerkelijk leiden tot onderwijsverbetering. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

Kwaliteitsreeks

Leraren in gesprek: dialoog door onderzoek

Het proces van praktijkonderzoek kan leiden tot inhoudelijke gesprekken tussen leraren. We noemen dit de ‘dialoogfunctie van onderzoek.’ Deze dialoogfunctie kan veel opleveren, maar dat gaat niet vanzelf. Dit katern bespreekt vijf aspecten die de dialoogfunctie van praktijkonderzoek versterken. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

Kwaliteitsreeks

Werkplekleren bevorderen in de opleidingsschool

Dit katern gaat in op de vraag hoe het leren van de aanstaande leraar op de werkplek kan worden (h)erkend, georganiseerd, begeleid en gestimuleerd. We bespreken een aantal aspecten waar scholen zich op kunnen richten om het leren van studenten, en trouwens ook van de leraren, effectief in te richten. Uitgangspunt is dat leren in een werksituatie een eigen logica en dynamiek heeft, bepaald door de karakteristieken van de school als werkomgeving. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

Kwaliteitsreeks

Onderzoek en de opleidingsschool

Onderzoek is van essentieel belang voor een opleidingsschool. Elke student moet op de opleidingsschool een afstudeeronderzoek uitvoeren, dat van belang is voor de ontwikkeling van de competenties van de stu¬dent, maar – als het goed is – ook meerwaarde heeft voor de school (Koster en Onstenk, 2009). Dit katern gaat in op de rol van (student)onderzoek in de opleidingsschool. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

Kwaliteitsreeks

Onderwijsontwikkeling door onderzoek: ontwerpfunctie van onderzoek

De ontwerpfunctie van onderzoek draagt bij aan de verbetering van het curriculum en levert een bijdrage aan de oplossing van problemen in de onderwijspraktijk. Dit katern gaat nader in op ontwerpgericht on¬derzoek en behandelt de drie fasen van dergelijk onderzoek. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

Kwaliteitsreeks

Begrippenkader Opleidingsscholen: ‘Gaan we professioneel leren of aan onderzoek (mee)doen?’

Twee katernen met als doel meer duidelijkheid te verschaffen in de spraakverwarring over onderzoek in de school en over de functie van onderzoek voor het professionele leren van schooldirecteuren en (aanstaande) leraren. Het eerste katern gaat in op de overeenkomsten en verschillen tussen leren en onderzoeken. In het tweede katern wordt besproken wat de wetenschappelijke onderzoeksliteratuur zegt over professioneel leren in het onderwijs. Auteur: Sanneke Bolhuis

Kwaliteitsreeks

De organisatie van de begeleiding en beoordeling van het werkplekleren

Lerarenopleiders die studenten op de werkplek begeleiden en beoordelen hebben allerlei benamingen. Niet altijd is even duidelijk wie een student vanuit welke positie begeleidt of beoordeelt. Om meer duidelijkheid te creëren over wie wat doet, is het nodig om een ordening te maken in de posities van de begeleiders en beoordelaars van aanstaande leraren. In dit katern worden enkele modellen c.q. instrumenten besproken, die opleidingsscholen kunnen gebruiken om de begeleiding en beoordeling op de werkplek te professionaliseren. Van: Paul Hennissen

Kwaliteitsreeks

Organisatie van praktijkonderzoek in de school

Onderzoek kan op twee manieren bijdragen aan schoolontwikkeling: via de feedbackfunctie en via de dialoogfunctie. Praktijkonderzoek kan een middel zijn voor duurzame schoolontwikkeling en professionalisering, waarbij studenten een belangrijke rol kunnen spelen. Onderzoek doen is echter geen primaire taak van leraren. Bovendien hebben veel leraren hiermee nog weinig ervaring. Daarom vragen veel scholen zich af: hoe zorgen we ervoor dat praktijkonderzoek onderdeel wordt van onze schoolcultuur? Daarover gaat dit katern. Van: Anje Ros

Kwaliteitsreeks

HRM beleid gericht op werkplekleren

De afgelopen jaren lag de focus van de overheid op de zogeheten ‘kwantitatieve en kwalitatieve lerarentekorten’, zo ook voor het ‘opleiden in de school’. Opleiden in de school was erop gericht om het lerarentekort tegen te gaan en de kwaliteit van leraren te verhogen. Vaak wordt er echter onvoldoende nagedacht over de manier waarop scholen het samen leren in en onderzoeken van de eigen praktijk kunnen vormgeven en faciliteren. Dit katern gaat in op de vraag: op welke wijze kan het HRM-beleid het werkplekleren van beginnende en zittende leraren stimuleren? Van: Marjan Vermeulen en Marieke Versloot

Kwaliteitsreeks

Schoolontwikkeling

De school speelt een rol in de opleiding van aanstaande leerkrachten via stages. Maar met de introductie van ‘Opleiden in de school’ is het belang van de school als leerplek toegenomen. Om er voor te zorgen dat leraren in opleiding daadwerkelijk meer in de praktijk leren, is één van de eisen die worden gesteld aan de partnerschappen Opleiden in de school dat minimaal 40% van de opleiding in de praktijk plaatsvindt. In dit katern vind u meer informatie over hoe dit in de praktijk wordt vorm gegeven. Van: Eric Verbiest

Kwaliteitsreeks

Het werkplekcurriculum in de school: leren op de werkplek

Dit katern gaat in op leren op de werkplek als kern van het werkplekcurriculum. Het beschrijft wat scholen in de organisatie van werkactiviteiten kunnen doen om het leren van studenten, en ook van hun eigen leerkrachten, effectief in te richten. We bespreken twee belangrijke aspecten van de werkplek als leeromgeving: 1. De leermogelijkheden van het werk (‘affordances’) 2. De rol van de student/beginnende leerkracht (‘agency’). Van: Jeroen Onstenk

Kwaliteitsreeks

Werkplekleren van aanstaande leraren

De afgelopen jaren is in het beleid rondom de lerarenopleiding veel aandacht geweest voor het organiseren en verbeteren van samenwerkingsrelaties tussen scholen en lerarenopleidingen. Daarmee is een flinke slag gemaakt; het wordt nu tijd de aandacht te richten op het leren van aanstaande leraren op en van de werkplek. Deze publicatie informeert opleiders over enkele actuele en relevante thema’s betreffende de potentie van de werkplek als leerplek en de aard van het werkplekleren van aanstaande leraren. Van: Bob Koster en Han Leeferink

Kwaliteitsreeks

De focus: leren op de werkplek

Leren op de werkplek staat centraal in opleiden in de school. Dit katern door Eric Verbiest beschrijft hoe je de kwaliteit van de werkplek, waar niet alleen wordt gewerkt maar ook wordt geleerd, voorop zet. Het gaat daarbij zowel om het leren van de studenten als om het leren van de zittende leerkrachten. Van: Eric Verbiest

Kwaliteitsreeks

Opleiden in de school: de context

Dit katern uit de Kwaliteitsreeks PO beschrijft de ontstaansgeschiedenis, de doelen en de functies van de opleidingsschool. De auteurs behandelen verschillende modellen van opleidingsscholen, kritische succesfactoren en kwaliteitsstandaarden. Van: Eric Verbiest en Miranda Timmermans

Praktijk In-Zicht

Kwaliteitsreeks | Professionaliseren

Samen opleiden voor de toekomst

Samen Opleiden voor de toekomst gaat over een leven lang leren in het beroep. De HAN Pabo en een groot aantal schoolbesturen in de regio investeren samen in deze ontwikkeling. Waarom? Omdat wij gezamenlijk menen dat samenwerking noodzakelijk is voor doorontwikkeling, en daarmee voor toekomstbestendig onderwijs.

Kwaliteitsreeks | VSLS - Samenwerking op inhoudelijke thema's | Startende leerkracht

De startende leerkracht in het POS

De stuurgroep van het Partnerschap Opleiden in de School (POS) vroeg aan het project ‘Versterking Samenwerking Lerarenopleidingen en Scholen’ om een aanpak te ontwikkelen waarin de persoonlijke ontwikkeling van de starter centraal staat, de gewenste begeleiding is beschreven van¬uit de visie van de school als professionele leerge¬meenschap, en die past binnen de kaders van het ministerie van OCW. In deze katern leest u hier alles over. Van: Partnerschap Opleiden in de School

Kwaliteitsreeks

Inductietraject koppelen aan werkplekleren

De drie pijlers van de Regionale Opleidingsschool Amstelland zijn: ‘Samen opleiden’, ‘Samen professionaliseren’ en ‘Samen onderzoeken’. Om dit tot een succes te maken, is draagkracht vanuit de hele opleidingsschool noodzakelijk. Daarom hebben alle partners binnen ROSA een uitvoerende rol.

Kwaliteitsreeks

Een leven lang leren

Een aantrekkelijk en relevant scholingsaanbod realiseren voor leraren in opleiding, beginnende én ervaren leraren, onderwijsondersteuners en leidinggevenden. Ofwel, stimuleren en faciliteren dat medewerkers een leven lang leren. Dat is de inzet van het Virtueel ontwikkelingscentrum (VOC) van de Gelderse Onderwijsgroep Quadraam. Deze brochure beschrijft de werkwijze van het VOC van Quadraam en de verbinding met de AOQ.

Kwaliteitsreeks

Professionalisering van de werkplekbegeleider

Professionalisering van werkplekbegeleiders is sinds schooljaar 2013-2014 een belangrijk speerpunt van de Academische Opleidingsschool Alliantie VO & Notre Dame. De opleidingsschool ontwikkelde in samenwerking leerzame workshops voor werkplekbegeleiders, die dit schooljaar (2016-2017) voor de vierde keer worden aangeboden en uitgevoerd. Dit katern beschrijft het waarom, wat en hoe van dit professionaliseringsaanbod en benoemt succesfactoren en aandachtspunten. De tekst is geschreven op basis van een interview met Sofie Eisenburger, projectleider van de Academische Opleidingsschool Alliantie VO & Notre Dame.

Kwaliteitsreeks

Werken met leerwerktaken

Hoe stimuleren en ondersteunen we studenten om tijdens het werkplekleren theorie en praktijk op een natuurlijke manier te integreren, zodat zij goede docenten worden? Die vraag heeft de Academische Opleidingsschool Alliantie VO & Notre Dame beantwoord met de ontwikkeling van de zogenoemde ‘leerroutekaart’, een werkwijze die studenten ondersteunt om een natuurlijk leerproces te doorlopen. Leerwerktaken en reflectie spelen een belangrijke rol in de werkwijze. Om goede docenten te worden, voeren studenten van studiejaar 2 en 3 tijdens het werkplekleren leerwerktaken uit, waarin zij theorie en praktijk met elkaar verbinden. Dit katern beschrijft de werkwijze. De tekst is geschreven op basis van een interview met Audrey de Booij, instituutsopleider van Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN).

Kwaliteitsreeks | Kwaliteitszorgplan

Samenwerken met het mbo in de opleidingsschool

Het werkveld waarvoor tweedegraads studenten worden opgeleid bestaat uit meer dan alleen scholen voor voortgezet onderwijs. Ook het mbo heeft baat bij goed opgeleide docenten. Daarom lopen studenten bij opleidingsschool RPO Rijnmond ook stage in het mbo. Dat is mogelijk omdat ROC Zadkine Spijkenisse in deze opleidingsschool participeert. Dit katern gaat nader in op de samenwerking met het mbo. De tekst is geschreven op basis van een interview met Liesbeth Bloeme, coördinator RPO Rijnmond, en Cynthia van Brussel, schoolcoördinator RPO Rijnmond en teamleider bij Zadkine Spijkenisse.

Kwaliteitsreeks

Lesson Study in de lerarenopleiding

Lesson Study is een van oorsprong Japanse professionaliseringsbenadering waarin docenten gezamenlijk lessen voorbereiden, observeren en nabespreken. In steeds meer landen is de methode populair en ook in Nederland is er de laatste vijf jaar veel belangstelling voor de toepassing van Lesson Study, ook in de lerarenopleiding. Zo ook bij de universitaire lerarenopleiding in Groningen. Dit katern beschrijft de ervaringen met en de opbrengsten van de werkwijze. De tekst is geschreven op basis van een interview met Carien Bakker, vakdidacticus Nederlands van de opleiding voor eerstegraads docenten Nederlands van de Rijksuniversiteit Groningen (RuG).

Kwaliteitsreeks

Samen beoordelen met één beoordelingsformulier

SAMEN professioneel opleiden: dat is het motto van de Almeerse Academische Opleidingsschool. In de praktijk betekent dit onder meer dat er wordt gewerkt met één opleidingsconcept, één opleidingscurriculum en een uniforme beoordelingsprocedure voor alle tweedegraads studenten. Dit katern gaat in op de beoordelingsprocedure. Waarom is gekozen voor een uniforme aanpak? Hoe ziet de beoordelingsprocedure eruit? De tekst is geschreven op basis van een interview met Ria Rigter, projectleider van de AAOS en Fanny Rietveld, schoolopleider van De Meergronden in Almere.

Kwaliteitsreeks

Praktijk en theorie verweven en verbinden

Theoretische kennis en de praktijkervaringen van studenten zoveel mogelijk met elkaar verweven en verbinden. Dat is de inzet van het curriculum van de Nieuwste Pabo in Sittard dat in samenwerking met het veld is ontwikkeld. In dit katern beschrijft Paul Hennissen dit nieuwe curriculum, waarin de zogenoemde ABC-ritmiek, online bloggen, intersubjectief beoordelen en leren van elkaar in communities centraal staan.

Kwaliteitsreeks

Iedereen leert! Opleiden in de School Twente

Maarten Haalboom en Edmée Suasso beschrijven in dit katern hoe zij binnen het partnerschap de diversiteit in hun regionale netwerk tegenkomen. Tevens hoe, door het herkennen en erkennen van deze verschillen, het mogelijk is om van en met elkaar te leren in alle lagen van de organisatie.

Kwaliteitsreeks

Omgaan met professionele identiteitsspanningen op de werkplek

Deze katern van Jeannette Geldens gaat over het omgaan met ‘professionele identiteitsspanning’: wat je als persoon belangrijk vindt (aardig gevonden worden door je leerlingen) botst met wat je belangrijk vindt in het werk (streng zijn). Veel leraren, en zeker aanstaande en beginnende leraren, hebben last van zulke spanningen.